Trung tâm Sao Mai tham gia chia sẻ tại Hội thảo tổng kết Dự án “Dạy nghề và Cải thiện môi trường làm việc hòa nhập cho thanh niên khuyết tật” (TVET)
Bằng những hoạt động thực tiễn nhiều năm đồng hành cùng thanh niên khuyết tật trong công tác chăm sóc, can thiệp và dạy kĩ năng sống kết hợp tiền dạy nghề. Trung tâm Sao Mai đã rất vinh dự được mời chia sẻ kinh nghiệm và phương pháp về hoạt động ‘Tiền dạy nghề” cho Thanh thiếu niên khuyết tật trí tuệ - tự kỉ từ những hoạt động thực tiễn tại Hội thảo chia sẻ về mô hình đào tạo nghề và kết nối việc làm cho thanh niên khuyết tật, trong khuôn khổ Dự án “Dạy nghề và Cải thiện môi trường làm việc hòa nhập cho thanh niên khuyết tật” (TVET) do Quỹ Liliane Fonds (Hà Lan) tài trợ. Đây cũng là hội thảo tổng kết dự án sau 3 năm triển khai (2023-2025).
Trong buổi chia sẻ của Hội thảo bà Đỗ Thúy Lan, giám đốc Trung Tâm Sao Mai có chia sẻ:
Giáo dục tiền nghề cho thanh thiếu niên khuyết tật trí tuệ và rối loạn phổ tự kỷ là một hành trình nhiều thách thức, bởi các em gặp hạn chế về nhận thức, giao tiếp, hành vi và khả năng thích ứng xã hội. Tuy nhiên, từ thực tiễn tại Trung tâm Sao Mai cho thấy: nếu được tiếp cận đúng cách, tiền dạy nghề có thể trở thành chiếc cầu vững chắc dẫn các em đến sự độc lập và hòa nhập xã hội.
Tiền dạy nghề không phải là đào tạo nghề, mà là giai đoạn chuẩn bị nền tảng – giúp người học làm quen với các hoạt động lao động đơn giản, có cấu trúc, dưới sự hỗ trợ phù hợp. Mục tiêu không phải “đi làm ngay”, mà là hình thành năng lực tiền nghề, tăng dần mức độ độc lập và sẵn sàng cho các bước tiếp theo trong cuộc sống.
Tại Trung tâm Sao Mai, tiền dạy nghề được tiếp cận như một quá trình giáo dục chức năng và phát triển toàn diện, gắn liền với đời sống hằng ngày. Chương trình được xây dựng dựa trên ba định hướng cốt lõi:
- Lấy người học làm trung tâm, tôn trọng sự khác biệt cá nhân
- Cá nhân hóa mục tiêu theo năng lực và mức độ khuyết tật
- Học thông qua trải nghiệm và thực hành thực tế
Trong đó, giáo dục văn hóa được sử dụng như một công cụ hỗ trợ, không tạo áp lực học tập, mà phục vụ trực tiếp cho đời sống và tiền học nghề: đọc – viết chức năng, toán ứng dụng, hiểu biết xã hội. Song song, kỹ năng sống được xác định là trụ cột của tiền dạy nghề, bao gồm tự phục vụ, giao tiếp – điều chỉnh cảm xúc, làm việc nhóm và kỹ năng an toàn.
Các hoạt động tiền nghề tại Sao Mai được thiết kế gần gũi, trực quan và dễ cá nhân hóa như: bán hàng ăn sáng, pha chế đồ uống, làm bánh, photocopy, làm đồ handmade… Thông qua đó, học sinh được trải nghiệm quy trình làm việc, hình thành thói quen lao động và cảm nhận giá trị của sản phẩm mình tạo ra.
Từ quá trình triển khai, Trung tâm Sao Mai đã đúc rút ra 5 phương pháp dạy tiền nghề hiệu quả đối với thanh thiếu niên khuyết tật:
- Chương trình dạy phải cá nhân hóa chương trình theo từng học sinh.
- Chia nhỏ kỹ năng, dạy từng bước, lặp lại có chủ đích.
- Tăng cường trực quan bằng hình ảnh, video, hoạt động và hình mẫu thật.
- Kết hợp tiền nghề với giáo dục hành vi, cảm xúc và kỹ năng xã hội
- Đánh giá dựa trên năng lực tiền nghề và mức độ độc lập, không chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng
Thực tế cho thấy, sự đồng hành và thấu hiểu của gia đình đóng vai trò rất quan trọng. Khi phụ huynh chưa thống nhất với định hướng tiền dạy nghề hoặc thiếu sự hỗ trợ, hiệu quả chương trình sẽ bị hạn chế.
Kết quả đạt được không nằm ở những bước tiến “nhanh”, mà ở sự thay đổi bền vững: học sinh hình thành thói quen tham gia hoạt động, thực hiện được nhiệm vụ đơn giản theo quy trình, tự tin hơn trong giao tiếp, hợp tác tốt hơn và từng bước chuyển từ phụ thuộc sang bán độc lập.
Tiền dạy nghề là một hành trình cần sự kiên trì, nhất quán và niềm tin. Mỗi tiến bộ nhỏ của các em hôm nay chính là nền móng cho một tương lai hòa nhập và có giá trị ngày mai.
Sau buổi chia sẻ, chương trình đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp tích cực cũng như sự đồng thuận về quan điểm từ các đơn vị, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, cơ sở đào tạo nghề và các doanh nghiệp đang tuyển dụng lao động là người khuyết tật.
Thông qua việc chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình triển khai, Trung tâm Sao Mai hy vọng có thể góp thêm tiếng nói chuyên môn, đồng thời hỗ trợ các đơn vị, gia đình và cộng đồng trong việc định hướng phù hợp cho thanh niên khuyết tật. Qua đó, giúp các em từng bước phát huy năng lực, hướng tới cuộc sống độc lập và hòa nhập xã hội một cách bền vững.
Ảnh lưu niệm chụp toàn thể các đại biểu tham dự hội thảo.
