Góc chuyên gia

Trong lĩnh vực can thiệp sớm cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ, những năm gần đây đã chứng kiến nhiều thay đổi quan trọng về mặt khoa học. Các nghiên cứu hiện đại không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách trẻ phát triển, mà còn định hướng lại cách tiếp cận trong can thiệp. Những thay đổi này được thể hiện rõ ràng trong bảng kiểm kỹ năng xã hội lever 1, phiên bản 2025 của mô hình Denver (ESDM). So với phiên bản cũ, bảng kiểm mới không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật, mà ...

Những điều chỉnh trong bảng kiểm Giao tiếp diễn đạt Level 1 – phiên bản 2025 phản ánh một sự chuyển dịch có tính hệ thống, không chỉ ở cấu trúc mục tiêu mà còn ở cách hiểu về bản chất của giao tiếp sớm ở trẻ tự kỷ.  

Việc bổ sung một nhóm kỹ năng hoàn toàn mới mang tên “Phát triển bật âm” trong bảng kiểm Early Start Denver Model (ESDM) phiên bản 2025 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cả lý thuyết phát triển ngôn ngữ sớm lẫn thực hành can thiệp cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ. Sự thay đổi này phản ánh xu hướng cập nhật của mô hình Denver theo các nghiên cứu hiện đại về phát triển âm thanh tiền ngôn ngữ và vai trò của vận động lời nói trong quá trình hình thành ngôn ngữ.

Những điểm mới của bảng kiểm Denver 2025  (Kỹ năng Giao tiếp tiếp nhận – Level 1)

Gần 60% giáo viên giáo dục đặc biệt cho biết họ đã sử dụng AI để xây dựng Kế hoạch Giáo dục Cá nhân hóa (IEP) hoặc kế hoạch 504 (kế hoạch phục hồi chức năng cho trẻ khuyết tật Hoa kỳ) trong năm học 2024-2025. Đây là mức tăng 18 điểm phần trăm so với năm học trước, theo khảo sát của CDT.

Nghiên cứu cho thấy, ngay từ 3–6 tháng tuổi, trẻ sơ sinh phát triển những khoảnh khắc ngắn ngủi phối hợp sự chú ý với người chăm sóc thông qua ánh mắt, nét mặt, giọng nói và cử động cơ thể. Đây chưa phải là giao tiếp có chủ đích, nhưng đã truyền tải thông điệp cảm xúc và đặt nền móng cho sự tương tác xã hội sau này. Trẻ cũng học cách tiếp nhận cảm xúc từ đối tác. Những khoảnh khắc qua lại này chính là “điểm khởi đầu” để trẻ tham gia vào văn hóa xã ...

Mối quan tâm chung là một kỹ năng giao tiếp đặc biệt, xuất hiện ở trẻ bình thường từ 6–12 tháng và phát triển mạnh trong năm thứ hai. Đây là khả năng cùng chia sẻ sự chú ý giữa trẻ, người đối tác và một đồ vật hoặc sự kiện. Nếu trước đó trẻ chỉ chú ý một mình đến đồ vật hoặc con người, thì với mối quan tâm chung, trẻ có thể nhìn đồ vật rồi nhìn người lớn và ngược lại. Tam giác giao tiếp này giúp trẻ truyền tải và chia sẻ cảm xúc, ý định, ...

Trong ESDM, việc dạy trẻ đưa đồ vật để xin giúp đỡ là một kỹ năng quan trọng giúp trẻ học cách chủ động giao tiếp và tác động đến người khác nhằm đạt được mục đích. Đây là một trong những nền tảng để phát triển giao tiếp xã hội sau này.

Trong quá trình phát triển kỹ năng giao tiếp – xã hội, việc dạy trẻ biết biểu đạt và bắt chước cảm xúc trên khuôn mặt đóng vai trò rất quan trọng. Đây không chỉ là nền tảng để trẻ hiểu cảm xúc của người khác mà còn giúp trẻ diễn đạt cảm xúc của chính mình.

ESDM (Early Start Denver Model) là một mô hình can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ, được phát triển dựa trên nghiên cứu khoa học và áp dụng thành công trên toàn thế giới