Những điểm mới của bảng kiểm Denver 2025

(kỹ năng Giao tiếp tiếp nhận – Level 1)

1. Bổ sung đánh giá phản hồi âm thanh khi trẻ không đang tập trung

• Trong bảng kiểm mới có thêm tiêu chí:

“Phản hồi các âm thanh mới khi trẻ không đang tập trung vào một hoạt động nào đó.”

Ý nghĩa đánh giá

Tiêu chí này nhằm đánh giá các năng lực phát triển nền tảng:

• khả năng chuyển hướng chú ý
• tính linh hoạt của hệ thống chú ý
• khả năng ưu tiên xử lý âm thanh xã hội

Đối với trẻ có nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ, một trong những dấu hiệu sớm thường gặp là:

• không chuyển hướng theo âm thanh xã hội
• không phản ứng với giọng nói của người
• không quay đầu khi được gọi tên

Việc bổ sung tiêu chí này giúp bảng kiểm mới đánh giá sát hơn với các dấu hiệu thần kinh phát triển sớm, thay vì chỉ đánh giá phản ứng khi trẻ đang tương tác trực tiếp.

2. Bổ sung đánh giá hành vi “đón trước” trong các hoạt động xã hội quen thuộc

• Một điểm mới trong bảng kiểm là tiêu chí:

“Phản ứng bằng các hành động đón trước đối với các hành động hoặc âm thanh khác có liên quan đến các thói quen giao tiếp xã hội.”

Ý nghĩa phát triển

Hành vi đón trước phản ánh:

• khả năng học liên kết xã hội
• ghi nhớ quy luật của tương tác
• hiểu chuỗi hoạt động xã hội quen thuộc

Theo nghiên cứu về giao tiếp tiền ngôn ngữ, trẻ phát triển điển hình thường hình thành khả năng dự đoán hoạt động trước khi có từ vựng.

Trong mô hình Denver, khả năng dự đoán được xem là nền tảng cho:

• hoạt động chung theo chuỗi
• luân phiên trong tương tác
• phát triển ngôn ngữ giao tiếp sau này

Do đó, bảng kiểm mới không chỉ đánh giá phản ứng của trẻ mà còn đánh giá khả năng hiểu quy luật của tương tác xã hội.

3. Tăng cường đánh giá khả năng hiểu lời nói kết hợp với cử chỉ

Nhiều item trong bảng kiểm mới nhấn mạnh việc trẻ phản ứng với lời nói kết hợp cử chỉ, ví dụ:

• phản ứng với lời nói kết hợp chỉ tay
• nhìn theo hướng chỉ
• nhìn vào hình ảnh khi được yêu cầu
• quay đầu và nhìn theo cử chỉ chỉ tay ở khoảng cách xa

Ý nghĩa đánh giá

Các tiêu chí này đánh giá:

• khả năng hiểu cử chỉ giao tiếp
• khả năng chia sẻ chú ý
• khả năng liên kết lời nói với đối tượng trong môi trường

Chia sẻ chú ý là một năng lực rất quan trọng vì nó là nền tảng cho:

• học từ vựng
• hiểu lời nói
• phát triển giao tiếp xã hội

Việc nhấn mạnh các tiêu chí này giúp bảng kiểm mới đánh giá rõ hơn nền tảng của ngôn ngữ tiếp nhận trong bối cảnh xã hội.

4. Bổ sung đánh giá khả năng hiểu yêu cầu xã hội quen thuộc

Trong bảng kiểm có các item như:

• phản ứng với các yêu cầu quen thuộc (ví dụ: “ngồi xuống”, “lại đây”)
• dừng hành động khi nghe từ mang tính ức chế như “không”, “dừng lại”

Ý nghĩa phát triển

Những tiêu chí này đánh giá:

• khả năng hiểu các yêu cầu đơn giản
• khả năng hiểu tên người quen
• khả năng điều chỉnh hành vi theo lời nói

Đây là những năng lực cơ bản của ngôn ngữ tiếp nhận giai đoạn sớm.

5. Bổ sung tiêu chí định lượng “50% cơ hội”

Một điểm thay đổi quan trọng của bảng kiểm mới là yêu cầu:

Trẻ phải thực hiện hành vi trong ít nhất 50% số cơ hội.

Ý nghĩa

Tiêu chí này giúp:

• tránh đánh giá dựa trên một lần phản ứng tình cờ
• đảm bảo trẻ thực sự có kỹ năng
• đánh giá khả năng tổng quát hóa hành vi

Điều này phù hợp với nguyên tắc đánh giá trong các mô hình can thiệp hiện đại như:

• ABA
• các can thiệp hành vi phát triển tự nhiên
• Theo đó, một kỹ năng chỉ được coi là hình thành khi xuất hiện lặp lại trong môi trường tự nhiên.

Kết luận

So với bảng kiểm trước đây, bảng kiểm Denver mới trong lĩnh vực giao tiếp tiếp nhận Level 1 có những điểm thay đổi quan trọng:

• Bổ sung đánh giá phản ứng với âm thanh khi trẻ không đang tập trung, giúp phát hiện sớm khó khăn về chú ý xã hội.
• Đưa vào tiêu chí hành vi đón trước, phản ánh khả năng học quy luật tương tác xã hội.
• Nhấn mạnh việc hiểu lời nói kết hợp với cử chỉ và chú ý chung, là nền tảng của phát triển ngôn ngữ.
• Đánh giá khả năng hiểu các yêu cầu xã hội quen thuộc và tên người quen.
• Áp dụng tiêu chí 50% cơ hội nhằm tăng độ tin cậy của đánh giá.

Những thay đổi này cho thấy bảng kiểm mới chuyển từ việc đánh giá phản ứng đơn lẻ sang đánh giá các cơ chế phát triển nền tảng của giao tiếp xã hội và ngôn ngữ, giúp phát hiện sớm và can thiệp hiệu quả hơn cho trẻ có nguy cơ chậm phát triển hoặc rối loạn phổ tự kỷ.

 

Tiến sỹ Sally J.Roger người đồng sáng lập mô hình can thiệp sớm Denver tập huấn cho giáo viên trung tâm Sao Mai