Hướng dẫn dạy trẻ sử dụng cử chỉ chỉ tay để giao tiếp
Vì sao cần dạy trẻ kỹ năng chỉ tay?
Chỉ tay là một kỹ năng giao tiếp quan trọng trong quá trình phát triển ngôn ngữ và tương tác xã hội của trẻ. Thông qua cử chỉ chỉ tay, trẻ có thể thể hiện điều mình muốn, thu hút sự chú ý của người khác và chia sẻ những điều mình quan tâm.Trong quá trình can thiệp, giáo viên cần giúp trẻ hiểu rằng chỉ tay không chỉ để yêu cầu đồ vật mà còn là cách để kết nối và chia sẻ với mọi người.
Trong quá trình dạy, người lớn nên hướng đến hai mục đích: trẻ biết chỉ tay để thể hiện nhu cầu và trẻ biết chỉ tay để nhận xét, chia sẻ sự chú ý.
Từ việc chỉ để yêu cầu đến biết chia sẻ điều mình quan tâm.

1. Chỉ tay để thể hiện nhu cầu
Mục tiêu là giúp trẻ dùng ngón trỏ để chỉ vào đồ vật hoặc hoạt động mình mong muốn nhằm thể hiện nhu cầu một cách chủ động, thay thế cho việc với tay lấy đồ, kéo tay người lớn hoặc chờ người lớn đoán ý.
Các bước thực hiện
Bước 1. Chuẩn bị đồ vật trẻ thích :Chọn món đồ chơi, đồ ăn hoặc hoạt động mà trẻ đang thực sự muốn tham gia, chẳng hạn bong bóng, ô tô, đồ chơi phát nhạc hoặc trò chơi đu đưa. Đặt đồ vật ở nơi trẻ nhìn thấy nhưng chưa tự lấy được. Không nên chọn quá nhiều đồ cùng lúc để trẻ dễ tập trung.
Bước 2. Tạo cơ hội để trẻ muốn yêu cầu: Cho trẻ nhìn thấy món đồ hoặc chơi cùng trẻ một lúc rồi tạm dừng. Ví dụ, cô thổi vài quả bong bóng rồi dừng lại, cầm lọ bong bóng trong tầm nhìn của trẻ, chờ và quan sát xem trẻ có nhìn món đồ, với tay, tiến lại gần hay tìm cách nhờ cô tiếp tục không. Đây là lúc trẻ có lý do để giao tiếp.
Bước 3. Hỗ trợ trẻ chỉ tay: Khi trẻ thể hiện mong muốn, cô làm mẫu chỉ bằng ngón trỏ vào lọ bong bóng và nói ngắn gọn: “Bong bóng”, “Con muốn nữa à?”. Nếu trẻ chưa biết cách làm, cô có thể gợi ý bằng cử chỉ hoặc hỗ trợ nhẹ ở bàn tay/cánh tay để trẻ hướng ngón trỏ về phía món đồ. Chỉ hỗ trợ ở mức trẻ cần, không vội làm thay trẻ.
Bước 4. Giảm dần sự hỗ trợ: Khi trẻ đã bắt đầu biết chỉ, giảm dần việc cầm tay trẻ. Chuyển sang làm mẫu, chỉ gợi ý bằng cử chỉ hoặc đơn giản là chờ thêm một chút. Mục đích là để trẻ tự khởi xướng cử chỉ khi có nhu cầu, không phải chỉ làm khi người lớn nhắc.
Bước 5.Đáp ứng và luyện tập trong nhiều tình huống: Ngay khi trẻ có hành động chỉ rõ ràng hoặc có cố gắng chỉ, hãy đáp lại phù hợp: đưa cho trẻ đồ chơi, mở đồ hoặc tiếp tục hoạt động. Kèm lời nói ngắn như “Ô tô”, “Mở ”, “ bong bóng”. Sau đó luyện tập với nhiều đồ vật, nhiều người và trong các hoạt động quen thuộc như ăn, chơi, đọc sách hoặc đi dạo.
Ví dụ : Trẻ muốn chơi bong bóng
Cô thổi bong bóng vài lần để trẻ thấy thích thú, sau đó dừng lại và cầm lọ bong bóng.Cô chờ trẻ thể hiện mong muốn như nhìn lọ bong bóng, với tay hoặc tìm cách nhờ cô, cô làm mẫu chỉ ngón trỏ về phía lọ bong bóng.Khi trẻ chỉ hoặc cố gắng hướng ngón trỏ về phía lọ, cô nói: “Bong bóng! Thổi tiếp nhé!” rồi thổi tiếp ngay.
Ở những lượt sau, cô giảm gợi ý và chờ trẻ chủ động chỉ.
2. Chỉ tay để nhận xét và chia sẻ sự chú ý
Trong tình huống này, trẻ chỉ tay không phải để xin một món đồ, mà để cho người khác biết điều mình đang chú ý đến hoặc thấy thích thú. Trẻ có thể chỉ vào chiếc xe đang chạy, con vật vừa phát ra tiếng kêu hay chiếc máy bay trên trời, như muốn nói: “Cô nhìn kìa!”. Đây là cách trẻ chia sẻ trải nghiệm với người khác. Người lớn nên chú ý đến điều trẻ đang quan tâm và cùng trẻ nhìn, cùng phản hồi, thay vì chỉ yêu cầu trẻ làm đúng động tác.
Các bước thực hiện
Bước 1. Tạo tình huống thú vị để trẻ chú ý: Chọn hoạt động dễ tạo hứng thú như thổi bong bóng, cho ô tô chạy, làm con rối xuất hiện, nghe tiếng con vật hoặc quan sát máy bay. Có thể tạo một chút bất ngờ bằng cách thay đổi âm thanh, tốc độ hoặc cách chơi. Ví dụ: cho ô tô chạy nhanh rồi dừng lại, hoặc làm con rối bất ngờ ló ra.
Bước 2. Làm mẫu và hướng dẫn trẻ chỉ: Khi trẻ đang nhìn hoặc tỏ ra thích thú với hoạt động chơi ô tô, cô chỉ ngón trỏ về phía đó và nói: “Ồ, ô tô kìa!”. Sau đó chờ trẻ chỉ theo, trẻ chưa làm được, cô có thể gợi ý bằng cách chỉ mẫu hoặc hỗ trợ vừa đủ.
Bước 3. Kích thích trẻ phối hợp chỉ tay và ánh nhìn: Khi trẻ chỉ, cô quan sát xem trẻ có nhìn luân phiên giữa sự vật và người lớn hay không. Cô có thể gọi tên sự vật, nhìn theo hướng trẻ chỉ và chờ trẻ quay sang chia sẻ. (Không ép trẻ phải nhìn vào mắt người lớn hoặc giữ ánh nhìn lâu)
Bước 4. Kết hợp âm thanh, nét mặt hoặc lời nói Người lớn thể hiện sự hào hứng bằng nét mặt, giọng nói và những câu ngắn như “Ồ!”, “Con mèo!”, “ meo meo!”. Trẻ có thể đáp lại bằng nụ cười, âm thanh, từ đơn hoặc lời nói tùy khả năng. Không cần chờ trẻ nói được mới ghi nhận hành động chia sẻ.
Bước 5. Đáp lại và mở rộng trong các tình huống khác nhau Ngay khi trẻ chỉ, cô nhìn theo hướng trẻ chỉ để cùng chú ý, sau đó gọi tên hoặc nói thêm một điều về sự vật: “Con mèo kêu meo meo”, “Ô tô màu đỏ”. Tiếp tục tạo cơ hội để trẻ chỉ và chia sẻ những điều khác trong giờ chơi, khi đi dạo hoặc trong sinh hoạt hằng ngày.
Ví dụ: Chia sẻ sự chú ý khi chơi đồ chơi chuyển động
- Cô cùng trẻ chơi một chiếc ô tô chạy bằng pin, khi ô tô bắt đầu chạy, cô thể hiện sự hào hứng: “Ồ, ô tô chạy kìa!”.
- Cô chỉ tay về phía chiếc ô tô đang di chuyển, đồng thời hướng ánh nhìn theo ô tô để thu hút sự chú ý của trẻ. Cô chờ trẻ nhìn theo và thử chỉ tay về phía đồ chơi.
- Khi trẻ chỉ tay, cô nhìn theo hướng trẻ chỉ và phản hồi: “À, ô tô đang chạy nhanh quá!”.
- Cô tiếp tục tạo sự hứng thú bằng cách cho ô tô chạy, dừng lại hoặc đổi hướng, kết hợp nét mặt và giọng nói biểu cảm để duy trì tương tác.
- Ghi nhận mọi phản ứng của trẻ như nhìn theo đồ chơi, chỉ tay, nhìn luân phiên giữa ô tô và cô, mỉm cười hoặc phát ra âm thanh; đồng thời tiếp tục tương tác để duy trì khoảnh khắc chia sẻ sự chú ý.
3. Một số lưu ý khi dạy trẻ
- Bắt đầu từ sở thích của trẻ: Lựa chọn những đồ vật và hoạt động thực sự thu hút trẻ để tạo động cơ giao tiếp.
- Tạo cơ hội thay vì yêu cầu: Không liên tục nhắc trẻ "chỉ tay đi", hãy tạo tình huống để trẻ có lý do muốn giao tiếp.
- Hỗ trợ phù hợp: Tùy khả năng của từng trẻ để lựa chọn mức độ hỗ trợ, tránh làm thay trẻ quá nhiều.
- Kích thích sự chủ động: Khuyến khích trẻ tự khởi xướng cử chỉ, không chỉ thực hiện khi có yêu cầu từ người lớn.
- Thực hành trong sinh hoạt hằng ngày: Lồng ghép kỹ năng chỉ tay vào các hoạt động chơi, ăn uống, đi dạo và khám phá môi trường xung quanh.
Dạy trẻ chỉ tay không đơn thuần là giúp trẻ biết duỗi ngón trỏ và hướng về một đồ vật. Mục tiêu quan trọng hơn là giúp trẻ biết sử dụng cử chỉ một cách có chủ đích để giao tiếp với người khác. chỉ tay để thể hiện nhu cầu, trẻ biết dùng cử chỉ để yêu cầu và thể hiện điều mình mong muốn.chỉ tay để nhận xét, chia sẻ, trẻ biết chủ động thu hút sự chú ý của người khác và cùng chia sẻ những điều mình quan tâm.Khi trẻ biết sử dụng cả hai hình thức chỉ tay, trẻ sẽ có thêm cơ hội tương tác, kết nối với mọi người và phát triển giao tiếp trong cuộc sống hằng ngày.
HL













