“Linh hoạt” nhóm kỹ năng hoàn toàn mới trong bảng kiểm Level 1 phiên bản 2025
Trong quá trình cập nhật bảng kiểm Level 1 phiên bản 2025, việc bổ sung một nhóm kỹ năng hoàn toàn mới mang tên “Linh hoạt” đã phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong cách tiếp cận phát triển trẻ nhỏ, đặc biệt trong các mô hình can thiệp sớm dựa trên mối quan hệ như mô hình can thiệp sớm Denver. Nếu như ở phiên bản 2010, các biểu hiện liên quan đến khả năng thích nghi và điều chỉnh của trẻ chỉ xuất hiện rải rác trong nhiều nhóm kỹ năng khác nhau, thì ở phiên bản mới, linh hoạt được nhìn nhận như một năng lực trung tâm, có vai trò nền tảng đối với toàn bộ quá trình học tập và tương tác xã hội của trẻ.
Xét về ý nghĩa phát triển, các biểu hiện trong nhóm linh hoạt như khả năng chuyển đổi giữa các hoạt động khi có hỗ trợ, duy trì trạng thái ngồi tương tác trong thời gian ngắn, tham gia vào các trò chơi đơn giản với người lớn hay chấp nhận sự hiện diện gần gũi của người lớn đều không đơn thuần là những hành vi riêng lẻ. Chúng phản ánh một năng lực sâu hơn, đó là khả năng điều chỉnh hành vi, cảm xúc và chú ý trước những thay đổi từ môi trường. Đây chính là những biểu hiện ban đầu của các quá trình tâm lý quan trọng như chức năng điều hành và điều tiết cảm xúc. Khi trẻ có nền tảng linh hoạt tốt, trẻ dễ dàng thích nghi với yêu cầu mới, tham gia tương tác qua lại và mở rộng trải nghiệm học tập. Ngược lại, nếu thiếu linh hoạt, trẻ thường biểu hiện sự cứng nhắc, khó chuyển tiếp, dễ bùng nổ cảm xúc và hạn chế đáng kể khả năng học thông qua tương tác xã hội.
Từ góc độ phát hiện sớm, việc tách riêng nhóm linh hoạt mang lại giá trị rất lớn trong sàng lọc nguy cơ rối loạn phát triển. Những dấu hiệu như trẻ khó chuyển hoạt động dù đã có hỗ trợ, không thể ngồi tham gia ngay cả trong hoạt động yêu thích, hoặc phản ứng tiêu cực khi có sự tham gia của người lớn là những chỉ báo quan trọng. Các biểu hiện này thường gặp ở trẻ có nguy cơ hội chứng rối loạn phổ tự kỷ hoặc các khó khăn về điều hòa cảm giác và hành vi. So với phiên bản 2010, bảng kiểm 2025 nhờ đó trở nên nhạy hơn trong việc nhận diện các dấu hiệu sớm, đặc biệt ở giai đoạn từ 12 đến 36 tháng – giai đoạn vàng của can thiệp.
Về ý nghĩa can thiệp, nhóm linh hoạt góp phần định hướng lại cách tiếp cận từ “dạy kỹ năng” sang “tạo điều kiện để trẻ có thể học”. Các tiêu chí trong nhóm này đều nhấn mạnh vai trò hỗ trợ của người lớn, việc tận dụng hoạt động yêu thích của trẻ và tăng dần yêu cầu một cách có kiểm soát. Điều này hoàn toàn phù hợp với nguyên lý của mô hình can thiệp sớm Denver, trong đó nhấn mạnh rằng trẻ học tốt nhất khi được đặt trong trạng thái cảm xúc tích cực, có sự đồng điều chỉnh và kết nối với người lớn. Khi trẻ trở nên linh hoạt hơn, trẻ không chỉ hợp tác tốt hơn mà còn sẵn sàng tiếp nhận các cơ hội học tập trong mọi tình huống hàng ngày.
Quan trọng hơn, linh hoạt không phải là một nhóm kỹ năng tách biệt, mà là nền tảng cho tất cả các lĩnh vực phát triển khác. Một đứa trẻ chỉ có thể học giao tiếp khi sẵn sàng tham gia tương tác, chỉ có thể phát triển nhận thức khi duy trì được chú ý, và chỉ có thể mở rộng kỹ năng xã hội khi chấp nhận sự hiện diện và yêu cầu từ người khác. Vì vậy, việc can thiệp vào linh hoạt thực chất là mở “cánh cửa học tập” cho trẻ, giúp các kỹ năng khác có cơ hội hình thành và phát triển.
Cuối cùng, sự xuất hiện của nhóm linh hoạt cũng thể hiện một thay đổi quan trọng trong quan điểm tiếp cận trẻ. Thay vì nhìn nhận trẻ như “không hợp tác” hay “bướng bỉnh”, cách tiếp cận mới giúp hiểu rằng trẻ đang gặp khó khăn trong việc điều chỉnh và thích nghi. Từ đó, các chiến lược can thiệp trở nên nhân văn hơn, tập trung vào hỗ trợ, đồng hành và điều chỉnh môi trường thay vì ép buộc hành vi. Đây chính là bước tiến quan trọng không chỉ về mặt chuyên môn mà còn về cách nhìn nhận và tôn trọng sự phát triển của trẻ nhỏ.
Tóm lại, việc bổ sung nhóm kỹ năng “Linh hoạt” trong bảng kiểm 2025 không chỉ là một thay đổi về cấu trúc mà còn phản ánh sự chuyển dịch toàn diện trong tư duy phát triển và can thiệp sớm: từ việc chú trọng kết quả hành vi sang hiểu sâu cơ chế nền tảng, từ dạy kỹ năng riêng lẻ sang xây dựng năng lực học tập, và từ kiểm soát hành vi sang hỗ trợ sự thích nghi và phát triển tự nhiên của trẻ.
Linh Hoa
