Những điểm mới của bảng kiểm Denver 2025

1. Bổ sung đánh giá phản hồi âm thanh khi trẻ không đang tập trung

Trong phiên bản mới của bảng kiểm, có thêm tiêu chí:
“Phản hồi các âm thanh mới khi trẻ không đang tập trung vào một hoạt động nào đó.”

Ý nghĩa đánh giá:
Tiêu chí này nhằm đánh giá các năng lực nền tảng của trẻ, bao gồm khả năng chuyển hướng chú ý, tính linh hoạt của hệ thống chú ý, và khả năng ưu tiên xử lý âm thanh xã hội. Ở trẻ có nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ, thường gặp dấu hiệu sớm như không quay đầu khi gọi tên, không phản ứng với giọng nói người khác. Việc bổ sung tiêu chí này giúp bảng kiểm đánh giá sát hơn với các dấu hiệu thần kinh phát triển sớm, thay vì chỉ quan sát khi trẻ đang tương tác trực tiếp.

2. Bổ sung đánh giá hành vi “đón trước” trong các hoạt động xã hội quen thuộc

Tiêu chí mới bao gồm:
“Phản ứng bằng các hành động đón trước đối với các hành động hoặc âm thanh khác liên quan đến thói quen giao tiếp xã hội.”

Ý nghĩa phát triển:
Hành vi đón trước phản ánh khả năng học liên kết xã hội, ghi nhớ quy luật tương tác và hiểu chuỗi hoạt động xã hội quen thuộc. Trẻ phát triển điển hình thường dự đoán được hành động trước khi hình thành từ vựng. Trong mô hình Denver, khả năng dự đoán là nền tảng cho hoạt động chung theo chuỗi, luân phiên trong tương tác và phát triển ngôn ngữ giao tiếp. Tiêu chí này giúp đánh giá khả năng hiểu quy luật tương tác xã hội, không chỉ phản ứng tức thời.

3. Tăng cường đánh giá khả năng hiểu lời nói kết hợp với cử chỉ

Bảng kiểm mới nhấn mạnh việc trẻ phản ứng với lời nói kết hợp cử chỉ, ví dụ: nhìn theo hướng chỉ, quay đầu theo cử chỉ chỉ tay, phản ứng với hình ảnh khi được yêu cầu.

Ý nghĩa đánh giá:
Các tiêu chí này đánh giá khả năng hiểu cử chỉ giao tiếp, chia sẻ chú ý và liên kết lời nói với đối tượng trong môi trường. Chia sẻ chú ý là nền tảng cho học từ vựng, hiểu lời nói và phát triển giao tiếp xã hội. Việc nhấn mạnh tiêu chí này giúp đánh giá chính xác hơn năng lực ngôn ngữ tiếp nhận trong bối cảnh xã hội.

4. Bổ sung đánh giá khả năng hiểu yêu cầu xã hội quen thuộc

Các item bao gồm:

Phản ứng với yêu cầu quen thuộc như “ngồi xuống”, “lại đây”.
Dừng hành động khi nghe từ mang tính ức chế như “không”, “dừng lại”.

Ý nghĩa phát triển:
Những tiêu chí này đánh giá khả năng hiểu các yêu cầu đơn giản, hiểu tên người quen và điều chỉnh hành vi theo lời nói. Đây là những năng lực cơ bản của ngôn ngữ tiếp nhận giai đoạn sớm.

5. Bổ sung tiêu chí định lượng “50% cơ hội”

Một thay đổi quan trọng là trẻ phải thực hiện hành vi ít nhất trong 50% số cơ hội.

Ý nghĩa:
Tiêu chí này giúp tránh đánh giá dựa trên phản ứng tình cờ, đảm bảo trẻ thực sự có kỹ năng và đánh giá khả năng tổng quát hóa hành vi. Đây là nguyên tắc quan trọng trong các mô hình can thiệp hiện đại như ABA và các can thiệp phát triển tự nhiên. Một kỹ năng chỉ được coi là hình thành khi xuất hiện lặp lại trong môi trường tự nhiên.

Kết luận

So với phiên bản trước, bảng kiểm Denver mới Level 1 về giao tiếp tiếp nhận có những điểm thay đổi quan trọng:

Bổ sung đánh giá phản ứng với âm thanh khi trẻ không tập trung, phát hiện sớm khó khăn về chú ý xã hội.
Đưa vào tiêu chí hành vi đón trước, phản ánh khả năng học quy luật tương tác xã hội.
Nhấn mạnh việc hiểu lời nói kết hợp với cử chỉ và chia sẻ chú ý, nền tảng phát triển ngôn ngữ.
Đánh giá khả năng hiểu các yêu cầu xã hội quen thuộc và tên người quen.
Áp dụng tiêu chí 50% cơ hội nhằm tăng độ tin cậy đánh giá.

Những thay đổi này thể hiện sự chuyển hướng từ đánh giá phản ứng đơn lẻ sang đánh giá các cơ chế phát triển nền tảng của giao tiếp xã hội và ngôn ngữ, giúp phát hiện sớm và can thiệp hiệu quả hơn cho trẻ có nguy cơ chậm phát triển hoặc rối loạn phổ tự kỷ.