Hiểu cách con học bắt chước theo tự nhiên qua bảng kiểm mới 2025 mô hình can thiệp sớm Denver

Trong mô hình Early Start Denver Model, kỹ năng bắt chước được xem là nền tảng của học tập xã hội và phát triển giao tiếp. Khi đối chiếu bảng kiểm kỹ năng bắt chước Level 1 phiên bản 2025 với phiên bản trước, có thể nhận thấy sự kế thừa có chọn lọc và đồng thời mở rộng theo hướng phát triển tự nhiên của trẻ.

Trước hết, những điểm cũ được duy trì từ phiên bản trước chủ yếu tập trung vào năng lực bắt chước ở mức độ thực hiện hành vi với yêu cầu tương đối cao về số lượng và sự đa dạng. Cụ thể, trẻ cần đạt được khả năng bắt chước từ 8–10 hành động một bước với đồ vật, thể hiện khả năng ghi nhớ và tái hiện hành vi ở mức độ phong phú. Bên cạnh đó, trẻ còn được yêu cầu bắt chước 10 hành động vận động có thể nhìn thấy trong các bài hát hoặc trò chơi theo trình tự. Điều này cho thấy kỹ năng bắt chước không còn tách rời mà đã được đặt trong bối cảnh có cấu trúc, có nhịp điệu và mang tính xã hội.

Một điểm quan trọng khác là yêu cầu bắt chước 6 hành động vận động “không nhìn thấy” ở vùng đầu và mặt. Đây là mức độ cao hơn về nhận thức cơ thể, khi trẻ không thể dựa hoàn toàn vào thị giác mà cần sử dụng cảm nhận bản thể để điều khiển hành động. Cuối cùng, kỹ năng bắt chước 6 cử động miệng – mặt tiếp tục được duy trì, phản ánh vai trò nền tảng của bắt chước trong phát triển vận động lời nói và ngôn ngữ.

Tuy nhiên, điểm mới nổi bật của phiên bản 2025 lại không nằm ở việc nâng cao độ khó, mà ở việc bổ sung các năng lực mang tính nền tảng và khởi đầu của quá trình phát triển. Trước hết là khả năng nhận ra khi người lớn bắt chước chính hành động của mình với đồ vật.Đây là bước khởi đầu của sự tham gia tương tác hai chiều, khi trẻ bắt đầu nhận thức được mối liên hệ giữa hành vi của bản thân và người khác. Kỹ năng này có ý nghĩa đặc biệt trong việc hình thành sự gắn kết xã hội và chú ý chung.

Tiếp theo, bảng kiểm bổ sung lại một cách có hệ thống các mức độ bắt chước với đồ vật, từ đơn giản đến phức tạp: bắt chước các hành động quen thuộc, bắt chước các hành động mới và bắt chước 2–3 hành động đơn khác nhau với cùng một đồ vật. Những nội dung này tuy có vẻ cơ bản nhưng lại phản ánh đúng tiến trình phát triển tự nhiên của trẻ – từ việc lặp lại những gì đã biết đến việc học thông qua quan sát và cuối cùng là mở rộng sự linh hoạt trong hành vi.

Như vậy, nếu các nội dung cũ nhấn mạnh vào kết quả đầu ra của hành vi bắt chước(số lượng, độ phức tạp, bối cảnh), thì các bổ sung của phiên bản 2025 lại tập trung vào quá trình hình thành và cơ chế của bắt chước, đặc biệt là yếu tố tương tác xã hội và khả năng học từ người khác. Sự kết hợp này cho thấy một cách tiếp cận toàn diện hơn: không chỉ đánh giá trẻ có làm được hay không, mà còn quan tâm đến cách trẻ tham gia, học hỏi và kết nối trong quá trình đó.

Tổng thể, bảng kiểm phiên bản 2025 phản ánh rõ định hướng của can thiệp sớm hiện đại: bắt chước không còn là một kỹ năng riêng lẻ, mà là một hệ thống phát triển liên tục, bắt đầu từ tương tác hai chiều đơn giản và tiến tới các hành vi phức tạp trong bối cảnh xã hội có ý nghĩa.

Linh Hoa