So sánh Bảng kiểm kỹ năng vận động tinh Level 1 phiên bản 2010 và 2025: Những thay đổi trong đánh giá và can thiệp sớm

Việc so sánh Bảng kiểm kỹ năng vận động tinh Level 1 phiên bản 2010 và 2025 cho thấy những bước tiến đáng chú ý trong tư duy đánh giá và can thiệp sớm, đặc biệt trong khuôn khổ Mô hình Can thiệp Sớm Denver (ESDM). Những thay đổi giữa hai phiên bản không đơn thuần là cập nhật nội dung hay học liệu, mà còn phản ánh xu hướng cá nhân hóa lộ trình phát triển, tăng tính độc lập và tôn trọng tiến trình học tập của trẻ trong những năm đầu đời.

1. Điều chỉnh mức độ yêu cầu để phù hợp với khả năng thực tế của trẻ

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy ở Bảng kiểm vận động tinh Level 1 phiên bản 2025 là việc điều chỉnh mức độ định lượng của một số kỹ năng nhằm phù hợp hơn với khả năng phát triển của trẻ ở giai đoạn đầu can thiệp.

Ở phiên bản 2010, một số tiêu chí yêu cầu trẻ thực hiện khối lượng tương đối lớn, chẳng hạn xếp chồng từ 8–10 khối hoặc hoàn thành bảng ghép hình từ 4–6 mảnh. Với trẻ mới bắt đầu can thiệp, những yêu cầu này có thể tạo áp lực về khả năng duy trì chú ý, phối hợp tay – mắt và khả năng hoàn thành nhiệm vụ.

Trong phiên bản 2025, yêu cầu được điều chỉnh theo hướng thực tế hơn, chẳng hạn xếp chồng ít nhất 3 khối hoặc hoàn thành tranh ghép 3 mảnh có núm cầm.

Về ý nghĩa can thiệp, sự thay đổi này cho thấy trọng tâm đang chuyển từ “số lượng trẻ làm được” sang “chất lượng trẻ thực hiện kỹ năng”. Thay vì yêu cầu trẻ duy trì một nhiệm vụ quá dài, nhà chuyên môn có thể tập trung đánh giá liệu trẻ có thực hiện được một chuỗi hành động ngắn một cách chủ động, chính xác và phù hợp với khả năng hiện tại hay không.

2. Ưu tiên các kỹ năng tiền đề cho vận động tinh

Một điểm nổi bật khác của phiên bản 2025 là sự ưu tiên đối với những kỹ năng tiền đề, tạo nền tảng cho sự phát triển các vận động tinh phức tạp hơn.

Nếu phiên bản 2010 tập trung nhiều vào những kỹ năng mang tính “đầu ra” như cắt giấy, kéo khóa hoặc xâu chuỗi hạt, thì phiên bản 2025 bổ sung và nhấn mạnh các hoạt động khám phá nguyên nhân – kết quả cùng những vận động nền tảng của bàn tay, chẳng hạn như nhấn nút đồ chơi, gõ búa, xúc, cào và đổ các vật liệu rời.

Đặc biệt, kỹ năng tháo rời các khối Duplo hoặc hạt pop beads được chú trọng thay vì chỉ tập trung vào thao tác lắp ghép. Những hoạt động này giúp trẻ nhận ra mối liên hệ giữa hành động của bản thân và sự thay đổi của đồ vật trong môi trường.

Từ đó, trẻ có thêm cơ hội phát triển sự tò mò, chủ động khám phá và động lực tham gia tương tác. Đây cũng là những yếu tố quan trọng trong Mô hình Can thiệp Sớm Denver (ESDM), nơi việc học kỹ năng được đặt trong bối cảnh chơi, tương tác và tạo động lực tự nhiên cho trẻ.

3. Chuẩn hóa mức độ hỗ trợ và tăng tính độc lập

Một trong những điểm khác biệt quan trọng nhất giữa hai phiên bản là cách đánh giá mức độ hỗ trợ và tính độc lập của trẻ.

Nếu phiên bản 2010 chủ yếu trình bày kỹ năng như những mục tiêu cần đạt, thì phiên bản 2025 đã tích hợp rõ hơn tiêu chuẩn về cách trẻ thực hiện hành vi. Trẻ có thể cần người lớn gợi ý hoặc hỗ trợ để bắt đầu, nhưng sau đó cần có khả năng tự thực hiện hành động một cách độc lập.

Điều này có ý nghĩa quan trọng trong thực hành can thiệp. Nhà chuyên môn có thể áp dụng nguyên tắc “giảm dần sự trợ giúp” (prompt fading) ngay từ quá trình đánh giá ban đầu.

Việc xác định rõ trẻ có thể tiếp tục và hoàn thành hành động sau khi được gợi ý hay không giúp chuyên gia đánh giá chính xác hơn mức độ kỹ năng thực tế. Đồng thời, cách tiếp cận này hạn chế nguy cơ hỗ trợ quá mức, từ đó tăng cơ hội để trẻ chủ động kiểm soát hành động của mình.

4. Hiện đại hóa học liệu và chú trọng kỹ thuật cầm nắm

Phiên bản 2025 cũng thể hiện tính thực tiễn cao hơn thông qua việc sử dụng các học liệu và đồ chơi phổ biến trong môi trường can thiệp hiện nay, chẳng hạn như khối Lego lớn hoặc tranh ghép có núm cầm.

Không chỉ đánh giá trẻ có hoàn thành nhiệm vụ hay không, bảng kiểm mới còn chú ý đến tư thế và kiểu cầm nắm của bàn tay. Tùy từng hoạt động, trẻ có thể được quan sát khả năng sử dụng kiểu cầm kẹp ngón cái – trỏ hoặc kiểu cầm ba ngón.

Việc quan sát cách trẻ cầm và thao tác với đồ vật cung cấp thêm thông tin về sự phát triển vận động tinh, khả năng phối hợp tay – mắt và sự kiểm soát các nhóm cơ nhỏ của bàn tay. Nhờ đó, nhà trị liệu không chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng mà còn đánh giá được chất lượng của quá trình thực hiện vận động.

5. Từ “hoàn thành nhiệm vụ” sang “làm chủ kỹ năng”

Nhìn tổng thể, sự chuyển đổi từ Bảng kiểm kỹ năng vận động tinh Level 1 phiên bản 2010 sang phiên bản 2025 cho thấy một thay đổi quan trọng trong triết lý can thiệp sớm.

Trọng tâm không còn đơn thuần là yêu cầu trẻ hoàn thành một nhiệm vụ với số lượng hoặc độ khó cố định, mà hướng tới việc:

• Điều chỉnh yêu cầu phù hợp với khả năng phát triển thực tế của trẻ.
• Ưu tiên các kỹ năng tiền đề và hoạt động khám phá.
• Chú trọng chất lượng thay vì chỉ đánh giá kết quả.
• Xác định rõ mức độ hỗ trợ cần thiết.
• Tăng dần tính chủ động và độc lập của trẻ.
• Đánh giá cả cách trẻ thực hiện kỹ năng, bao gồm tư thế và kiểu cầm nắm.

Kết luận

Sự chuyển dịch từ phiên bản 2010 sang Bảng kiểm vận động tinh Level 1 phiên bản 2025 cho thấy xu hướng xây dựng một phương pháp đánh giá và can thiệp khoa học, linh hoạt và lấy trẻ làm trung tâm hơn.

Việc giảm mức độ yêu cầu định lượng, tăng cường các hoạt động khám phá nguyên nhân – kết quả, chú trọng kỹ năng tiền đề, chuẩn hóa mức độ hỗ trợ và đề cao tính độc lập giúp nhà chuyên môn ghi nhận được những tiến bộ nhỏ nhưng có ý nghĩa của trẻ.

Quan trọng hơn, cách tiếp cận này tạo ra một môi trường học tập tích cực, trong đó trẻ không chỉ được “dạy để làm đúng”, mà còn được khuyến khích khám phá, chủ động hành động và từng bước làm chủ các kỹ năng vận động tinh.

Đây chính là tinh thần phù hợp với định hướng can thiệp sớm dựa trên thế mạnh của trẻ, trong đó mỗi bước tiến nhỏ đều có thể trở thành nền tảng cho những kỹ năng phức tạp hơn trong quá trình phát triển.

Linh Hoa