Nhóm kỹ năng “Linh hoạt” trong Bảng kiểm Level 1 phiên bản 2025: Ý nghĩa đối với phát triển và can thiệp sớm

Việc bổ sung nhóm kỹ năng “Linh hoạt” trong Bảng kiểm Level 1 phiên bản 2025 là một thay đổi đáng chú ý, phản ánh sự chuyển biến sâu sắc trong cách tiếp cận đánh giá và can thiệp phát triển trẻ nhỏ. Đặc biệt, sự thay đổi này phù hợp với định hướng của các mô hình can thiệp sớm dựa trên mối quan hệ, trong đó có Mô hình Can thiệp Sớm Denver (ESDM).

Nếu ở phiên bản 2010, những biểu hiện liên quan đến khả năng thích nghi và điều chỉnh của trẻ được phân bổ ở nhiều nhóm kỹ năng khác nhau, thì phiên bản 2025 đã đưa “Linh hoạt” trở thành một năng lực riêng biệt và có tính nền tảng. Điều này cho thấy khả năng thích nghi, điều chỉnh hành vi và tham gia tương tác được nhìn nhận ngày càng quan trọng đối với quá trình học tập và phát triển xã hội của trẻ.

1. Linh hoạt là năng lực nền tảng của quá trình phát triển

Các biểu hiện trong nhóm kỹ năng “Linh hoạt”, chẳng hạn như chuyển đổi giữa các hoạt động khi có hỗ trợ, duy trì trạng thái ngồi tương tác trong thời gian ngắn, tham gia trò chơi đơn giản với người lớn hoặc chấp nhận sự hiện diện gần gũi của người lớn, không chỉ phản ánh những hành vi riêng lẻ.

Đằng sau những hành vi này là khả năng điều chỉnh hành vi, cảm xúc và sự chú ý trước những thay đổi của môi trường. Đây có thể được xem là những biểu hiện ban đầu liên quan đến các quá trình tâm lý quan trọng như điều tiết cảm xúc và chức năng điều hành.

Khi có nền tảng linh hoạt tốt, trẻ thường dễ thích nghi với yêu cầu mới, duy trì tương tác qua lại và mở rộng các cơ hội học tập. Ngược lại, khó khăn về tính linh hoạt có thể khiến trẻ khó chuyển tiếp giữa các hoạt động, dễ phản ứng mạnh về cảm xúc, duy trì hành vi cứng nhắc và hạn chế khả năng học thông qua tương tác xã hội.

2. Nhóm “Linh hoạt” giúp tăng khả năng nhận diện nguy cơ phát triển sớm

Việc tách riêng nhóm kỹ năng “Linh hoạt” trong bảng kiểm 2025 mang lại giá trị đáng kể đối với phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường trong phát triển.

Những biểu hiện như trẻ khó chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác dù đã được hỗ trợ, khó duy trì tham gia ngay cả với hoạt động yêu thích hoặc phản ứng tiêu cực khi người lớn tham gia vào hoạt động có thể là những dấu hiệu cần được quan sát và đánh giá thêm.

Các biểu hiện này có thể gặp ở trẻ có nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ (ASD) hoặc trẻ gặp khó khăn về điều hòa cảm giác, cảm xúc và hành vi. So với cách phân bổ tiêu chí ở phiên bản 2010, việc xác định “Linh hoạt” như một nhóm riêng giúp quá trình đánh giá có thêm một góc nhìn rõ ràng về khả năng thích nghi và điều chỉnh của trẻ, đặc biệt có ý nghĩa trong giai đoạn 12–36 tháng tuổi, khi can thiệp sớm có vai trò rất quan trọng.

3. Từ “dạy kỹ năng” sang tạo điều kiện để trẻ có thể học

Về phương diện can thiệp, nhóm “Linh hoạt” góp phần định hướng lại cách tiếp cận: không chỉ tập trung vào việc dạy trẻ thực hiện một kỹ năng cụ thể mà trước hết cần tạo điều kiện để trẻ có khả năng tham gia và học tập.

Các tiêu chí trong nhóm này nhấn mạnh vai trò của sự hỗ trợ từ người lớn, việc sử dụng hoạt động mà trẻ yêu thích và tăng dần yêu cầu theo mức độ phù hợp.

Định hướng này tương đồng với nguyên lý của Mô hình Can thiệp Sớm Denver (ESDM), trong đó trẻ được xem là học hiệu quả hơn khi ở trạng thái cảm xúc tích cực, có sự kết nối với người lớn và được hỗ trợ thông qua quá trình đồng điều chỉnh.

Khi khả năng linh hoạt được cải thiện, trẻ không chỉ hợp tác tốt hơn mà còn có nhiều cơ hội tiếp nhận, duy trì và tận dụng các tình huống học tập tự nhiên trong đời sống hằng ngày.

4. Linh hoạt là “nền tảng của việc học”

Một trong những ý nghĩa quan trọng nhất của nhóm kỹ năng này là linh hoạt không tồn tại độc lập với các lĩnh vực phát triển khác.

Trẻ cần có khả năng tham gia và duy trì tương tác để phát triển giao tiếp. Trẻ cần duy trì chú ý để tiếp nhận và xử lý thông tin. Trẻ cũng cần chấp nhận sự hiện diện, yêu cầu và sự thay đổi từ người khác để mở rộng các kỹ năng xã hội.

Vì vậy, can thiệp vào tính linh hoạt thực chất là tạo nền tảng để trẻ có thể học. Khi “cánh cửa học tập” được mở rộng, các kỹ năng về giao tiếp, nhận thức, xã hội, chơi và tự lập sẽ có nhiều cơ hội được hình thành và phát triển hơn.

5. Thay đổi cách nhìn về hành vi của trẻ

Sự xuất hiện của nhóm “Linh hoạt” cũng thể hiện một thay đổi quan trọng trong quan điểm nhìn nhận hành vi trẻ nhỏ.

Thay vì nhanh chóng gắn nhãn trẻ là “không hợp tác”, “bướng bỉnh” hoặc “khó dạy”, cách tiếp cận mới khuyến khích người lớn xem xét khả năng trẻ đang gặp khó khăn trong điều chỉnh, thích nghi hoặc chuyển đổi trạng thái.

Từ cách hiểu này, chiến lược can thiệp cũng trở nên tích cực và nhân văn hơn. Thay vì tập trung vào việc ép trẻ phải tuân thủ, người lớn có thể điều chỉnh môi trường, cung cấp hỗ trợ phù hợp, đồng hành cùng trẻ và từng bước xây dựng khả năng thích nghi.

Đây không chỉ là một tiến bộ về chuyên môn mà còn là sự thay đổi trong cách tôn trọng nhu cầu, khả năng và tiến trình phát triển riêng của mỗi trẻ.

Kết luận

Việc bổ sung nhóm kỹ năng “Linh hoạt” trong Bảng kiểm Level 1 phiên bản 2025 không đơn thuần là một thay đổi về cấu trúc bảng kiểm. Đây là dấu hiệu cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong tư duy về đánh giá phát triển và can thiệp sớm.

Trọng tâm không còn chỉ là xem trẻ đã thực hiện được hành vi nào, mà hướng tới việc hiểu những năng lực nền tảng giúp trẻ có thể học tập, thích nghi và tham gia tương tác.

Có thể khái quát sự chuyển dịch này qua ba hướng chính:

• Từ chú trọng kết quả hành vi → hiểu các năng lực nền tảng phía sau hành vi.
• Từ dạy từng kỹ năng riêng lẻ → xây dựng năng lực học tập và tham gia.
• Từ kiểm soát hành vi → hỗ trợ khả năng thích nghi, điều chỉnh và phát triển tự nhiên.

Theo cách nhìn này, “Linh hoạt” không chỉ là một nhóm kỹ năng mới mà còn là nền tảng mở ra cơ hội học tập cho trẻ. Khi trẻ có thể điều chỉnh cảm xúc, chuyển đổi hoạt động, duy trì tương tác và thích nghi với sự thay đổi, trẻ sẽ có nhiều cơ hội hơn để phát triển giao tiếp, nhận thức, kỹ năng xã hội và các lĩnh vực phát triển khác trong môi trường tự nhiên.

 Linh Hoa